Koronavirüs Rehberi: Hastalık Hakkında Bilmeniz Gerekenler

Koronavirüs ya da Covid 19. Nedir bu?

Niye bütün dünya bir anda karantinada? 

Günümüzde ‘2019-nCoV’ olarak adlandırılan virüs, ilk kez 1960’larda görüldü. Koronavirüs adıyla bilinirlik kazanan hastalık Çin’in Wuhan bölgesinde ortaya çıktı. Hafif, orta ve ağır olmak üzere farklı hallerde seyrediyor.  2002 yılında ortaya çıkan SARS ve 2012’de çıkan MERS virüsüyle aynı gruptan olan virüs, ortaya çıktığında soğuk algınlığına benzer bir tabloya neden oluyor. Enfeksiyon belirtileri arasında solunum güçlükleri, ateş, öksürük, nefes darlığı bulunuyor. Daha ciddi vakalarda, kronik hastalığı olanlarda enfeksiyona, ciddi akut solunum sendromuna, böbrek yetmezliğine ve hatta ölüme neden olabiliyor. Virüs hava yoluyla ve temasla bulaşıyor. Hızlı yayıldığı ve henüz aşı geliştirilemediği için tüm dünya karantinada. En bilinen, basit korunma yolu sosyal mesafe. 

Sosyal mesafe nedir?

Öksüren/ hapşıran herkesle en az bir metre mesafe bırakmaktır. Bunu iki kolunuzu yana açarak belirleyebilirsiniz. Birisi öksürdüğünde veya hapşırdığında, burun veya ağzından virüs içerebilecek küçük sıvı damlacıkları püskürtür. Çok yakınsanız, öksüren kişinin hastalığı varsa, COVID-19 virüs damlacıklarla ortama yayılıyor, nefes aldığınızda ilk karşılaşma başlıyor. Her türlü sosyal temastan kaçınmalısınız.

Koronavirüsten Korunmak İçin Yapılması Gerekenler 

Dışarıya çıktım. Eve dönünce ne yapmalıyım?

Zorunlu haller dışında aynı mekanı paylaştığınız insanlarla bulunduğunuz yerden çıkmamak alınacak ilk ve en önemli tedbir. Dışarı çıktığınızda maske ve eldiven takmak, eldivenleri ve maskeyi çıkartırken yüze temas etmemek, eve döndüğünüzde ellerinizi dikkatlice yıkamak, dışarıdan alınan ürünleri alkol bazlı bir temizleyiciyle ya da sabunla temizlemek dikkat edilmesi gereken diğer konular. Eve hemen dönmeyecekseniz, yanınıza yedek eldiven almalısınız. 

El yıkamak neden önemli? 

Koronavirüs bilim insanları tarafından “zarflı virüs” olarak niteleniyor. Koruyucu zarfın etkisiz hale gelmesi yağla karşılaşmasıyla mümkün oluyor. Yağ bazlı sabunlar bu konuda en etken madde. Ellerinizi sabun ve su ile yıkamak ilk yöntem, su ve sabuna ulaşamadığınız durumda elinizi yıkayana kadar alkol bazlı ürünlerle el ovmak da bir çözüm.

Boğazım ağrıyor, bu bir belirti sayılır mı? 

Dünya Sağlık Örgütü’nün açıklamasına göre koronavirüsün belirtileri kuru öksürük, ateş, halsizlik, boğaz ağrısı, burun akıntısı, vücut ağrıları, zatürre, solunum sıkıntısı, tat ve koku duyularında azalma, nefes darlığı, ishal, bulantı, kusma, iştahsızlık. Sağlık Bakanlığı tarafından hazırlanan bu test size ilk etapta bir fikir verecektir. Ancak fiziksel temasın yoğun olduğu bir işte çalışıyorsanız, son zamanlarda seyahat ettiyseniz, toplu taşıma araçlarını kullanıyorsanız, kendiniz ve sevdikleriniz için karantina tedbirlerini uygulamak ve evde de sosyal mesafelenmek önem taşıyor. Virüs bazı durumlarda hiç belirti vermeden de sizi taşıyıcı olarak kullanabilir. O yüzden yine ilk şarta dönüyor ve sosyal mesafelenme en önemli kural diyoruz.

Hastalanmanız Halinde Yapmanız Gerekenler

Doktora gitmem gerekiyor. Hemen taksiye mi atlayayım, ambulans mı arayayım?

Koronavirüs taşıdığınızı düşünüyorsanız, öncelikle Sağlık Bakanlığı tarafından açılan SAGİM 184’e arayabilir, hastalık ve gitmeniz gereken hastaneler hakkında bilgi alabilirsiniz. Ambulans gerekmesi durumunda 112 numaralı telefonu aramalısınız. Koronavirüs testi yapan laboratuvarların listesine de bu adres üzerinden ulaşılabilir.

Hastaneye yatmam gerekiyor. Çantamda ne olmalı?

Eğer kronik bir hastalığınız varsa, kaç yıldır hasta olduğunuzu, hangi ilaçları kullandığınızı, hangi hastaneye gittiğinizi not ederek yakınlarınızın ulaşacağı bir yere koymalı ya da onlarla paylaşmalısınız. En azından günde bir kez vücut ısınızı ölçmeli, eğer yaşınız elli üzerindeyse ya da kronik bir rahatsızlığınız varsa, ölçüm değerlerinizi, rutin dışına çıkan belirtileriniz varsa onları not almalısınız. Hastaneye yatmanız halinde, kullandığınız düzenli ilaçların isimlerini hazırlamalı, elinizde varsa yanınıza almalı, eldiven, maske, telefon şarjı, aranması gereken telefonları da çantanıza koymalısınız.

Koronavirüsü atlattım. Bundan sonrası için ne yapmalıyım?

Geçmiş olsun! Koronavirüsü atlamak önemli bir aşama ancak bundan sonrası da var. 14 gün boyunca kontrolünüz devam edecek, ev içi karantina sürecek ve antikor üretip üretmediğinize bakılacak. Eğer vücudunuz hastalığa karşı antikor üretirse, başka hastaların iyileşmesi için de bir umut kaynağı olacak. Kızılay ve üniversite hastaneleri Covid-19 geçirip sağlığına kavuşmuş ve testleri negatif sonuç vermiş gönüllü donörlerden alınacak kandan hastalığa karşı gelişen antikorları ayırarak ağır durumdaki hastalara nakledecek.

50 yaş üzeri, farklı hastalıklar geçirmiş biriyim. Evde kalmak dışında alacağım bir tedbir yok mu?

Ev dışından gelen her şeye mesafeli durmalısınız. Buna çocuklarınız da dahil. Eğer aynı evi paylaşmıyorsanız, çocuklarınızla, torunlarınızla bu sürecin sonuna kadar yakın temastan kaçınmalı, dışarıdan verdiğiniz siparişlerin paketli olanlarını bir süre balkonda beklettikten sonra yıkayarak kullanmaya başlamalısınız. Koronavirüsün yüzeylerde ne kadar kaldığı hala soru işareti taşıyan bir konu.  

Karantina Günlerinde Hayat 

“Babamın canı bisküvi çekti. Annem torunlarını görmek istiyor. Ben onları merak ediyorum. Ne yapacağız?”

Yaşlı bireylerin sağlıkları için evde oturması en güvenlisi. Onlarla bu süreçte pencereden görüşmek zorunda kalabilirsiniz. Alışveriş için farklı yollar var. Birincisi aileleri tarafından sağlanması ve temas olmadan kapıya bırakılarak teslim edilmesi. İkincisi internet üzerinden sipariş. CarrefourSA ile işbirliği yapan hepsiexpress, Migros Sanal Market, A101, getir, banabi, trendyol, N11 sipariş verilebilecek adreslerin başında geliyor. Alışverişlerinizi yapmadan önce bir liste hazırlamak ve neleri alacağınızı iyi organize etmek, sizi sürekli sipariş vermek zahmetinden kurtarır. Ayrıca Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı tarafından oluşturulan Vefa Sosyal Destek Grubu ekipleri de 65 yaş üzeri bireylerin ihtiyaçlarının karşılanmasında yardımcı oluyor. İhtiyaç sahipleri gruba 112-155 ve 156’dan ulaşarak yardım talebinde bulunabiliyor.

Maaşım ne olacak? 

Sosyal Sigortalar Kurumu (SGK) maaşları hakkında endişelenen emeklileri ilgilendiren bir açıklama yaptı; talep eden tüm emeklilerin talep etmeleri halinde maaşlarının evde ödeneceğini duyurdu. Bunun dışında, Türkiye Bankalar Birliği yüksek risk grubundaki yaşlılar için elektronik ortamda işlemlerin genişletildiğini açıkladı. Emekliler promosyon işlemlerini banka şubelerine gitmek yerine internet bankacılığı, mobil bankacılık, çağrı merkezleri, ATM ve SMS kanallarından 7 gün 24 saat esasına göre yapabilecek. Öte yandan ATM’lerden günlük para çekme limiti artırıldı. Bankaların dijital kanallarının kullanılması yönünde uyarılar yapıldı. Havale ve EFT işlemlerinde ve diğer banka ATM’lerinin kullanımında alınan ücretler kaldırıldı. 

Raporum süresi bitti? İlaç alabilecek miyim?

Sağlık Bakanlığı virüsün Türkiye’de yayılımının önüne geçmek amacıyla sağlık kuruluşlarına zorunlu ve acil haller dışında gidilmemesi gerektiğini açıkladı. Bu yüzden raporlu ilaç kullananlar için de bir düzenleme yapıldı. Kronik hastalık nedeniyle kullanılan raporlu ilaçların ve sürekli kullanım gerektiren ilaçların rapor tarihlerinin bitmesi durumunda, aynı raporlar Haziran 2020 sonuna kadar geçerli olacak.

Evde kaldığımda sosyal iletişimimi nasıl sağlamalıyım? Canım sıkılırsa televizyon dışında ne izleyeceğim?

Uzun süre evde kalmak bir stres nedeni. Görüntülü arama sizi uzaktaki akrabalarınızla, arkadaşlarınızla buluşturacak ilk yöntem. Whatsapp, Skype, WeChat uygulamalarını indirerek görüntülü konuşabilirsiniz. Instagram üzerinden de canlı yayın yapılıyor. Bu sayede aynı anda farklı insanlara ulaşmak mümkün.  Youtube ya da Netflix dışında TRT arşivini açtı. Ted Talks sayesinde dünyanın farklı yerlerinden ilham verici hikayelere ulaşmak mümkün. 

Sokağa çıkmam gerekiyor. Peki eldiven nasıl takılır? Maske nasıl çıkarılır? Sokakta giydiğim kıyafetleri ne yapayım? 

Sokağa çıkmak da kimi hallerde gerekebilir. Bu süreç için dikkat edilmesi gereken şeylerin başında temiz bir eldiven ve temiz bir maske takmak geliyor. Eldiven takarken ve eldiven çıkartırken bu süreçleri takip etmek gerekiyor. Maske kullanmak ve maskeyi çıkartırken yine elinizi temizlemeden yüze dokunmamak da bir diğer önemli konu. Eldivenleri yarım saatten çok kullanmamak, eldiven olduğu için buna güvenerek her yere dokunmamak, eldivenle cildinize değmemek de mutlaka aklınızda tutmanız gereken konulardan. Sokakta giydiğiniz kıyafetleri hemen yıkayamayacaksanız, başka kıyafetlere temas ettirmeden havalandırmanız ve 60 derecede yıkamadan ev içinde giyinmemek en sağlıklısı. e-Devlet üzerinden yapılacak başvuruyla devlet tarafından dağıtılan ücretsiz maskelerden de edinebilirsiniz. 

Evimde olmazsa olmazlar neler? Neleri bulundurmak uzun vadede yarar sağlar? 

Bazı temel ihtiyaçlar karantina günlerinde öne çıkıyor. Maske, eldiven sokağa çıkmak için gerekenler. Bunun dışında su tüketimi önemli. Suyunuz bitmeden sipariş vermeye özen gösterin. Raporlu ilaçlarınızın son kullanma tarihlerini kontrol edip, bir ay süreyle size yeteceğinden emin olun. Bu süreçte düzgün beslenmek de önemli. Kan şekerinizi yükseltmeyecek çiğ kuruyemiş, taze meyve, sebze temin edebileceğiniz bir sistem oturtmaya çalışın. 

Sevdiklerimin doğum günleri geçiyor, hiçbir şey sarılmanın yerini tutmuyor… 

Bugünler geçecek. Koronavirüsle mücadelede en önemli konu çemberini kırılması. Virüs bulaşacak insan bulamadığında etkisiz hale geliyor. Sevdiklerinize sağlıkla sarılabilmek için bugünlerde sarılmamanın küçük bir bedel olduğunu unutmayın ve bu bedeli ödedikten sonra kavuşacağınız şeyleri düşünerek moralinizi yüksek tutun. Hiçbir şey onlara sağlıkla sarılmanın yerine geçemez. Değil mi?